SEO Saytın Təməlində: Launch-dan Əvvəl Texniki SEO Checklist

1. URL strukturu

• `https://www.sayt.az` → `https://sayt.az` (və ya əksinə — vacib olan ardıcıllıqdır)
• `https://sayt.az/xidmetler/` → `https://sayt.az/xidmetler` (trailing slash qaydası)
• `https://sayt.az/index.php` → `https://sayt.az`

Əlavə olaraq hər səhifədə canonical tag olmalı və özünə işarə etməlidir. Filtrli kataloq səhifələrində (`?rəng=qara&ölçü=42`) canonical əsas kateqoriyaya yönəldilir.

2. Title və meta description

3. hreflang və çoxdilli struktur

İki və ya daha çox dildə işləyən sayt üçün hreflang tag-ları hər dil versiyasının bir-birinə işarə etməsini təmin edir, əks halda axtarış sistemi dilləri ayrı-ayrı, rəqabət edən səhifələr kimi qəbul edə bilər. Hər dil versiyası öz URL-inə (məsələn `/az/` və `/en/`) malik olmalı, x-default isə əsas dilə yönəlməlidir.

4. Structured data (JSON-LD schema)

Schema markup Google-a səhifənin nə olduğunu izah edir və rich result imkanı açır. Minimum dəst:

Schema düzgün əlavə olunduqdan sonra Google-un öz Rich Results Test alətində yoxlamaq tövsiyə olunur — səhv sintaksis rich result-un tamamilə göstərilməməsinə səbəb ola bilər.

5. Sürət və Core Web Vitals

Sürət artıq "gözəl olsa yaxşıdır" kateqoriyasında deyil — sıralama faktorudur və conversion-a birbaşa təsir edir. Launch-dan əvvəl yoxlanmalı texniki tədbirlər:

• Şəkillər WebP (və ya AVIF) formatında, ölçüyə görə responsive `srcset` ilə verilsin.
• Ekrandan aşağıdakı şəkillərə `loading="lazy"`, əsas hero şəklinə isə `fetchpriority="high"`.
• CSS və JavaScript minifikasiya olunsun, kritik CSS inline verilsin.
• Şrift faylları `font-display: swap` ilə yüklənsin, yalnız istifadə olunan çəkilər daxil edilsin.
• Brauzer keşi və server keşi qurulsun; statik fayllar üçün uzun cache header.
• Gzip/Brotli sıxılması aktiv olsun.
• Şəkil və embed elementlərinə `width`/`height` verilsin — CLS-in əsas səbəbi ölçüsüz şəkillərdir.
• Üçüncü tərəf skriptləri (chat, piksel, xəritə) gecikdirilmiş yüklənsin.

Optimallaşdırmanın hansı istiqamətdə ən böyük təsir verdiyini yoxlamaq üçün web.dev Core Web Vitals bələdçisi faydalı başlanğıc nöqtəsidir.

6. İndeksləşmə: robots.txt və sitemap

Yeni sayt üçün robots.txt düzgün konfiqurasiya olunmalı — heç bir vacib səhifə təsadüfən bloklanmamalıdır. XML sitemap avtomatik generasiya olunmalı və Google Search Console-a göndərilməlidir. Admin panel, test mühiti kimi səhifələr isə noindex ilə işarələnməlidir.

7. Yönləndirmə (redirect) strategiyası

Köhnə saytdan keçiddə hər köhnə URL üçün yeni ekvivalent təyin edilməlidir; ekvivalent yoxdursa, ən yaxın kateqoriyaya yönləndirilir. Yönləndirmə 301 (daimi) olmalıdır, 302 yox. Redirect zənciri yaratmayın: A→B→C əvəzinə A→C. Launch-dan sonra ilk həftə Search Console-da 404 hesabatını hər gün yoxlayın.

Qayda: redirect xəritəsi launch-dan ƏVVƏL hazır olmalıdır, sonra deyil. Trafikin düşməsini görüb reaksiya vermək artıq gecdir — bərpa 1–3 ay çəkir.

8. Kataloq və xidmət səhifələri: bir səhifə, bir sorğu

Ən çox təkrarlanan səhv — xidmətlərin bir səhifədə siyahı şəklində verilməsi. Hər xidmətin öz səhifəsi olanda hər biri ayrıca sorğu üzrə sıralana bilir və bu, organik trafiki bir neçə dəfə artırır.

9. Lokal SEO: Bakı və regional sorğular

Azərbaycan bazarında sorğuların böyük hissəsi coğrafi kontekstlidir ("Bakıda", "yaxınlıqda"). Lokal görünürlük üçün:

• Google Business Profile yaradın və doğrulayın: kateqoriya, iş saatları, foto, xidmət siyahısı.
• NAP məlumatları (ad, ünvan, telefon) saytda və bütün kataloqlarda eyni formada olsun.
• Əlaqə səhifəsində LocalBusiness schema və göndərilmiş xəritə (embed) olsun.

10. Server-side rendering: niyə önəmlidir

Client-side render olunan sayt (bütün məzmun brauzerdə JavaScript tərəfindən yaradılır) axtarış botları üçün əlavə risk daşıyır — bot səhifəni ilk gördükdə boş HTML görə bilər, JavaScript-in icra olunmasını gözləməli olur, bu isə hər zaman qüsursuz işləmir. Server-side rendering (SSR) və ya statik generasiya (SSG) ilə qurulan sayt isə HTML-i artıq hazır formada təhvil verir — bot heç nə gözləmədən bütün mətni oxuyur. Biz webmarket-də bütün müştəri saytlarını bu prinsiplə qururuq: səhifə ilk yükləndiyi anda tam, indeksləşməyə hazır HTML gəlir, JavaScript yalnız interaktivliyi (menyu, animasiya, forma) əlavə edir, məzmunun özünü yox.

11. Kontent təzələnməsi: statik səhifə vaxtla "ölür"

Bir dəfə yazılıb unudulan səhifə vaxtla sıralamasını itirir — Google köhnəlmiş məzmuna daha az etibar göstərir. Praktik qayda: yüksək prioritetli səhifələrin (əsas xidmət səhifələri, ən çox trafik gətirən bloq yazıları) H2 alt bölmələrindəki mətnləri 15 günlük dövriyyə ilə yeniləmək, meta title/description-ı isə hər 2-3 aydan bir yenidən nəzərdən keçirmək Google-un səhifəni təzədən crawl etməsini təşviq edir. Bu, hər dəfə tamamilə yeni mətn yazmaq demək deyil — bir rəqəmi güncəlləmək, yeni bir cümlə əlavə etmək, köhnəlmiş nümunəni dəyişmək kifayət edir.

12. Bir səhifə, bir açar söz

Texniki SEO-nun ən çox pozulan qaydası budur: bir səhifəni bir neçə açar sözə eyni anda hədəfləməyə çalışmaq. Nəticədə səhifə heç birində güclü sıralanmır, çünki siqnal seyrəkləşir. Doğru yanaşma — hər səhifəyə (xidmət, kateqoriya, bloq yazısı) bir əsas açar söz təyin etmək, H1 və ilk paraqrafda bu sözü təbii şəkildə işlətmək, əlaqəli sözləri isə H2 bölmələrində əhatə etmək. İki fərqli açar söz üçün iki fərqli səhifə lazımdırsa, bunu ayrı-ayrı yaratmaq, bir səhifəyə sıxışdırmaqdan daha effektlidir.

13. Daxili linkləmə: saytı "tor" kimi qurmaq

İnternal linkləmə tək-tək əlaqəli yazıya keçid vermək deyil, saytın bütün səhifələrini bir-birinə bağlayan bir tor (şəbəkə) qurmaqdır — yeni səhifə əlavə olunduqca ən azı 2-3 mövcud səhifədən ona keçid verilməli, o səhifə də özündən əlaqəli digər səhifələrə keçid verməlidir. Anchor text (link mətni) də təsadüfi seçilməməlidir — "buradan oxuyun" əvəzinə hədəf səhifənin mövzusunu əks etdirən konkret ifadə (məsələn, "texniki SEO checklist") istifadə edilməsi, Google-a həmin səhifənin nədən bəhs etdiyini əlavə siqnal kimi göstərir.

14. llms.txt: yeni nəsil axtarış üçün hazırlıq

robots.txt ənənəvi axtarış botlarına yol göstərirsə, llms.txt — kök qovluqda yerləşən, saytın strukturunu və əsas səhifələrini sadə formada təsvir edən yeni bir fayl standartıdır, məqsədi AI əsaslı axtarış sistemlərinin (ChatGPT, Perplexity kimi alətlərin) saytı daha səmərəli anlamasına kömək etməkdir. Bu, hələ universal qəbul olunmuş standart deyil, amma erkən mərhələdə tətbiq etmək gələcək AI-əsaslı görünürlük üçün ucuz bir sığortadır — mövzu ilə bağlı ətraflı GEO: Google AI Overviews və ChatGPT-də görünmək yazısında yazmışıq.

15. Brend tanınması: gözdən qaçan sıralama faktoru

Texniki checklist-in heç bir maddəsi kod və ya konfiqurasiya ilə həll olunmayan bir amili əvəz edə bilməz: brendin tanınması. Google istifadəçilərin brendi birbaşa axtardığını ("webmarket sayt" kimi), brend adının başqa nüfuzlu saytlarda (mətbuat, kataloq, sosial media) keçdiyini və istifadəçilərin nəticə səhifəsində məhz o nəticəyə kliklədiyini müşahidə etdikcə, həmin brendə daha çox etibar edir. Bu səbəbdən sosial media profillərinin sayta bağlanması, Google Business Profile-ın tam doldurulması və brend adının kataloq saytlarında (b2b.az, mağazalar.az kimi) düzgün göstərilməsi, saf texniki optimizasiya qədər real təsirə malikdir.

Launch-dan sonra: ilk 30 günün monitorinq ritmi

Şəkil SEO-su: gözdən qaçan detallar

Şəkillər həm sürət, həm də əlavə trafik mənbəyidir (Google Images). Fayl adı yükləməzdən əvvəl mənalı olmalıdır — `IMG_4821.jpg` əvəzinə `vebsayt-hazirlanmasi-baki-webmarket.jpg` kimi açar sözü əks etdirən ad Google-a şəklin nə haqqında olduğunu göstərir. Alt mətn isə iki funksiyaya xidmət edir: ekran oxuyucusu istifadə edən istifadəçilərə şəklin mənasını çatdırır və axtarış sisteminə əlavə kontekst verir — hər ikisi üçün təsviri, açar sözü təbii şəkildə ehtiva edən qısa cümlə ("Bakıda ofis üçün hazırlanmış korporativ vebsayt dizaynı") ən effektlisidir, sadəcə açar söz təkrarı ("sayt sayt vebsayt") əksinə zərər verir.

Duplicate content: eyni mətnin iki yerdə çıxmasının qarşısını almaq

Filtrlənmiş kataloq səhifələri, çap versiyaları, həm `/mehsul/123` həm `/kateqoriya/mehsul-123` kimi iki fərqli URL-dən əlçatan olan səhifələr — bunların hamısı Google üçün "dublikat məzmun" siqnalı yarada bilər və nəticədə heç biri güclü sıralanmır, çünki siqnal bölünür. Həll: hər məzmun parçasının bir kanonik URL-i olmalı, digər versiyalar həmin URL-ə canonical tag ilə işarə etməlidir. Çoxdilli saytlarda da eyni prinsip tətbiq olunur — bax yuxarıdakı hreflang bölməsi.

Crawl budget: böyük saytlarda unudulan amil

Kiçik korporativ saytda (10-30 səhifə) crawl budget adətən problem yaratmır — Google bütün səhifələri asanlıqla gəzir. Amma yüzlərlə məhsulu olan e-ticarət saytında Google-un hər ziyarətdə nə qədər səhifəni tarayacağının məhdud olması real amilə çevrilir. Faydasız, aşağı dəyərli səhifələrin (məsələn, boş filtr kombinasiyaları, köhnə kampaniya səhifələri) noindex edilməsi və ya robots.txt ilə bloklanması, botun məhdud resursunu dəyərli səhifələrə yönəltməsinə kömək edir.

Texniki SEO ilə davamlı SEO arasındakı sərhəd

Bu checklist-dəki hər maddə bir dəfə edilir — sayt qurularkən. Amma texniki təməl nə qədər möhkəm olsa da, tək başına sıralama gətirmir; o, yalnız Google-un saytı düzgün oxumasına şərait yaradır. Sıralamanı əslində gətirən — davamlı SEO işidir: yeni açar sözlər üçün yeni səhifələr, mövcud səhifələrin nizamlı yenilənməsi, backlink toplanması və nəticələrin aylıq izlənməsi. Bu iki hissəni qarışdırmaq — "texniki SEO edilib, deməli sayt sıralanacaq" gözləntisi — ən çox rast gəlinən yanlış anlamadır. Davamlı SEO-nun necə qurulduğu haqqında ətraflı SEO xidməti: sifarişdən nəticəyə qədər tam bələdçi yazısında yazmışıq.

Texniki SEO auditini özünüz aparmaq istəsəniz

Böyük büdcə tələb etməyən bir başlanğıc nöqtəsi — bu checklist-i özünüz addım-addım yoxlamaqdır. Google Search Console pulsuzdur və indeksləşmə xətalarını, mobil uyğunluq problemlərini, hətta hansı sorğularla saytınızın artıq göründüyünü göstərir. PageSpeed Insights isə Core Web Vitals göstəricilərini real istifadəçi datası ilə birgə təqdim edir. Bu iki alət pulsuz olaraq checklist-in 60%-ə yaxın hissəsini özünüz yoxlamağa imkan verir — qalan hissə (schema kodlarının düzgünlüyü, server-side rendering konfiqurasiyası) daha çox texniki bilik tələb edir və inkişafçı ilə birgə aparılmalıdır.

Checklist-i vaxtaşırı təkrarlamaq lazımdır

Texniki SEO bir dəfəlik iş olsa da, sayt vaxtla dəyişir — yeni səhifələr əlavə olunur, dizayn yenilənir, üçüncü tərəf skriptlər (chat, analitika, piksel) qoşulur. Hər belə dəyişiklik texniki əsası sərəncam edə bilər — yeni skript sürəti yavaşlada bilər, yeni səhifə sitemap-a düşməyə bilər. Buna görə bu checklist-i ildə bir-iki dəfə, xüsusilə böyük struktur dəyişikliyindən sonra yenidən gözdən keçirmək faydalı vərdişdir — bu, texniki borcun yığılmasının qarşısını əvvəlcədən alır.

Üçüncü tərəf skriptlər: SEO-nun gizli düşməni

Chat vidjetləri, analitika alətləri, reklam pikselləri — bunların hər biri özündən əlavə JavaScript yükü gətirir və çox vaxt marketinq komandası tərəfindən inkişafçının nəzarəti olmadan əlavə olunur. Bir neçə belə skript toplandıqda, əvvəllər sürətli olan sayt tədricən yavaşlayır, heç kim də dəqiq niyə olduğunu bilmir. Praktik qayda: hər yeni üçüncü tərəf skript əlavə edilməzdən əvvəl PageSpeed testi ilə əvvəl/sonra müqayisə etmək və mütləq lazım olmayan skriptləri gecikdirilmiş yükləmə ilə (`async`/`defer`) qoşmaq.

Rüblük bir yoxlama kifayət edir: hansı skriptlərin hələ də istifadə olunduğunu, hansılarının artıq lazımsız qaldığını nəzərdən keçirmək, çünki köhnə kampaniyalardan qalan izləmə kodları çox vaxt heç kimin xatırlamadığı yük mənbəyinə çevrilir. Bu kiçik təmizlik işi, böyük struktur dəyişikliyi qədər diqqət çəkməsə də, kumulyativ effekti real ölçülə bilir.